Mielżyn

Mielżyn

  • fot. Dwór w Mielżynie. ( zdjęcie wyk. Marzena Olejniczak )

VII – III wiek p.n.e

Cmentarzysko i prawdopodobnie osada na terenach obecnej wsi Mielżyn.

4 Czerwieca 1373 roku.

Pierwsza wzmianka o wsi Mielżyn.

1390 roku.

W pyzdrskich księgach sądowych pojawia się Jan z Mielżyna herbu Nowina. Protoplasta rodziny Mielżyńskich. W posiadaniu tej rodziny Mielżyn pozostawał przez prawie trzy stulecia.

  • Biblioteka Kórnicka P.A.N. – Teki Włodzimierza Dworzaczka.

1399 roku.

Pani Dobka wraz z synem, z Mielżyna, pozwana na roki sądowe do Pyzdr przez Michała z Cerekwicy. Według niektórych przypuszczeń mogła być żoną wcześniej wspomnianego Jana z Mielżyna.

  • Biblioteka Kórnicka P.A.N. – Teki Włodzimierza Dworzaczka.

1428 roku.

Pierwsza wzmianka o kościele, już wtedy nazwanym dawnym.

  • X. Hilary Koszutski ” Obrazek historyczny Mielżyna i kościoła parafialnego w Mielżynku” Poznań 1887 r.

1517 roku.

W księdze uposażeń beneficjalnych, napisanej około roku 1517 z polecenia prymasa Jana Łaskiego, Mielżyn po raz pierwszy został wymieniony jako miasto.

1565 roku.

W wykazie podatkowym z tego roku miasto Mielżyn i wieś Mielżynek ujęto razem, (w oryginale ” Mielzino oppidum et Mielzinko”). Mieszka w tych miejscowościach 20 rzemieślników, 2 zagrodników, są karczmy, wiatrak i młyn wodny o 1 kole oraz jest 14 łanów ziemi, uprawianej przez kmieci . Użytkowana przez kmieci i niekiedy zagrodników ( w tym przypadku nie więcej niż 1/4 łana ) ziemia nie była ich własnością, w zamian za możliwość uprawy ziemi byli zobowiązani do odrobku pańszczyzny w folwarku pana wsi czy też jej części. Wymienione w wykazie karczmy, wiatrak i młyn są określone w wykazie jako doroczne. Oznacza to że nie są one własnością użytkujących je młynarzy czy karczmarzy. Są własnością pana wsi, a ich użytkownicy muszą co roku odnawiać dzierżawę tych obiektów. Z stąd nazwa doroczne. Jako właściciela miejscowości wpisano Łukasza Mielżyńskiego.

  •  Atlas historyczny Polski. Rejestry poborowe województwa kaliskiego w XVI w., red. M. Słoń, http://atlasfontium.pl

1578 roku.

Przy okazji poboru podatku zwanego szosem w 1578 roku sporządzono dokładne wykazy podatkowe. Z nich dowiadujemy się że Mielżyn miasto zamieszkiwało 21 rzemieślników wszelkiego rzemiosła, 4 szynkarki, 3 prasołów (handlowali solą), 10 komorników oraz hultaj (pracownik najemny). Miasto posiadało 5 ról (łanów) miejskich. Podatku t.z.w. szosu zapłaciło 4 złote (4 floreny), z tym że był to podatek podwójny ( in duplo) uchwalony przez sejm na wojnę z Rosją. Natomiast wszystkich podatków miasto zapłaciło 28 florenów i 9 groszy. Wieś Mielzinko (Mielżynek) posiadała 9 łanów osiadłych, 7 zagrodników, 2 komorników raz 2 rzeźników, był tam też młyn lub młyny określone jako do doroczne. Księgi podatkowe z tego okresu podają ile jest kół młyńskich a nie ile młynów. Dlatego w naszym przypadku nie wiemy czy był tam duży młyn o 2 kołach czy 2 młyny mające po jednym kole. W miejscowości był też wiatrak. Wykaz nie obejmuje ziemi folwarcznej która była zwolniona z podatku. Zarządcą był Wojciech Czeluściński – urzędnik Mielżyńskich.

  •  Atlas historyczny Polski. Rejestry poborowe województwa kaliskiego w XVI w., red. M. Słoń, http://atlasfontium.pl
  • Adolf Pawiński ” Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym” tom.XII. Warszawa 1883 r.

1591 roku.

Według wykazu podatkowego w mieście mieszka 25 rzemieślników i 5 komorników, miasto jest w posiadaniu już tylko 1 łana ziemi, czy zostały z jakiś względów włączone do folwarku, tego nie wiemy. Od miejscowości odprowadzono podatku 22 floreny i 21 groszy. Wieś Mielżynek posiada 9 łanów ziemi kmiecej, 7 zagrodników, 3 komorników, znajduje się też tam młyn korzeczny o 2 kołach lub 2 mające po jednym kole oraz wiatrak.

  • Atlas historyczny Polski. Rejestry poborowe województwa kaliskiego w XVI w., red. M. Słoń, http://atlasfontium.pl

1592 roku.

Poświęcenie przez sufragana gnieźnieńskiego Jana Gniazdowskiego nowo wybudowanego murowanego kościoła p.w. Wszystkich Świętych. Kościół ten istnieje do dnia dzisiejszego.

  • X. Hilary Koszutski ” Obrazek historyczny Mielżyna i kościoła parafialnego w Mielżynku” Poznań 1887 r.

1608 roku.

Wzmianka o istnieniu za miastem kościoła pod wezwaniem Świętego Krzyża.

  • X. Hilary Koszutski ” Obrazek historyczny Mielżyna i kościoła parafialnego w Mielżynku” Poznań 1887 r.

6 Stycznia 1757 roku.

O godz.1 w nocy wybuchł pożar, który doszczętnie zniszczył plebanię. Spaleniu uległa cała znajdująca się tam dokumentacja kościelna.

  • X. Hilary Koszutski ” Obrazek historyczny Mielżyna i kościoła parafialnego w Mielżynku” Poznań 1887 r.

1766 roku.

Wizytacja generalna mielżyńskiego kościoła przez Kanonika Pstrokońskiego. Wzmianka o duchu.

  • X. Hilary Koszutski ” Obrazek historyczny Mielżyna i kościoła parafialnego w Mielżynku” Poznań 1887 r.

1811 roku.

W Mielżynie jest 40 domów, w których mieszka 209 osób.

  • J.A.Bobrowicz.- Opisanie historyczno-statystyczne Wielkiego Księstwa Poznańskiego – wyd. Lipsk 1846 rok.

1831 roku.

Mielżyn liczy 40 domów i 388 mieszkańców. W tej liczbie jest 296 katolików, 29 protestantów oraz 63 żydów.

  • J.A.Bobrowicz.- Opisanie historyczno-statystyczne Wielkiego Księstwa Poznańskiego – wyd. Lipsk 1846 rok.

1837 roku.

Mielżyn liczy 417 osób.
Mielżynek posiada 32 domy i 322 mieszkańców.
Zarówno Mielżyn jak i Mielżynek są własnością p. Gutowskiego.

  • J.A.Bobrowicz.- Opisanie historyczno-statystyczne Wielkiego Księstwa Poznańskiego – wyd. Lipsk 1846 rok.

1846 roku.

Miejscowość leży przy traktach z Wrześni przez Witkowo do Trzemeszna oraz z Wrześni przez Powidz do Gębic i Inowrocławia . Ma cztery jarmarki kramne i na bydło w roku, w dniach 30 Stycznia, 8 Maja, 27 Lipca, 30 Października.

  • J.A.Bobrowicz.- Opisanie historyczno-statystyczne Wielkiego Księstwa Poznańskiego – wyd. Lipsk 1846 rok.

1852 roku.

Odkrycie skarbu złotych monet.

  • X. Hilary Koszutski ” Obrazek historyczny Mielżyna i kościoła parafialnego w Mielżynku” Poznań 1887 r.

1858 roku.

Opis zwyczaju ludowego i ubioru mieszkańców Mielżyna.

10 Października 1886 roku.

Uroczyste oddanie do użytku i poświęcenie nowo wybudowanego budynku szkoły.

05 Czerwca 1895 roku.

Wypadek podczas mycia owiec. Śmierć kilku kobiet w wodach stawu.

1908 roku.

Utrata praw miejskich.

14 Listopada 1912 roku.

W czwartek 14.11.1912 roku, wydawany w Poznaniu ” Orędownik” w nr.261 pisał:
Pożar Ratusza.
W Mielżynie w powiecie witkowskim spłonął ostatniej nocy ratusz doszczętnie. Przyczyna pożaru niewiadoma.

1918 roku.

Udział mieszkańców Mielżyna w Powstaniu Wielkopolskim.

1925 roku.

Mielżyński przemysł, handel i rzemiosło w 1925 roku.

12 Styczeń 1928 roku.

W tym samym dniu wybuchł pożar w zabudowaniach gospodarza Jana Mrozińskiego, zamieszkałego w Mielżynie. Pomimo akcji ratunkowej spaliła się nie tylko stodoła, z częściowym zapasem zeszłorocznego żniwa i maszynami lecz pożar przeniósł się nawet na sąsiednią stodołę gosp. Józefa Kudlińskiego, która również spłonęła.

  • Gazeta Gnieźnieńska ” Lech ” Nr.15 z dn.19.01.1928 roku. ( fragment kroniki policyjnej )

06 Maj 1929 roku.

Pożar restauracji i sklepu kolonialnego p. Staszaka. Ciężko ranny strażak podczas akcji ratowniczej.

01 Marzec 1930 roku.

Pożar

W nocy z dnia 28 lutego na 1 marca około godz. 4.15 wybuchł pożar w zagrodzie p. Nowickiego Jana, zamieszkałego w Mielżynie w pow. gnieźnieńskim. Spalił się doszczętnie niezamieszkały dom mieszkalny i stodółka, ogólnej wartości 5000 do 6000 zł. Spalony obiekt ubezpieczony był w Krajowym Ubezpieczeniu Ogniowym na 4700 zł.

  • Gazeta Gnieźnieńska ” Lech ” Nr.52 z 04-03-1930 roku.

01 Kwiecień 1930 roku.

Zniesienie gmin wiejskich Mielżyn Stary i Mielżynek

W ” Monitorze Polskim ” z dn. 4 marca 1930 r. ukazało się rozporządzenie rady ministrów z dn. 07 lutego 1930 roku, na mocy którego znosi się gminy wiejskie Mielżyn Stary i Mielżynek w powiecie gnieźnieńskim a terytorium tych gmin włącza się do gminy wiejskiej Mielżyn. Rozporządzenie powyższe wchodzi w życie z dniem 1 kwietnia 1930 roku.

28/29 Sierpień 1930 roku.

Pożar

W nocy z dnia 28 na 29 bm. o godz. 1 p. Mrozińskiemu Janowi, gospodarzowi w Mielżynie w pow. gnieźnieńskim spaliła się stodoła, chlew i 15 wozów żyta, ogólnej wartości 8 000 zł. Zagroda ubezpieczona była w Kraj. Ubezp. Ogniowym na 7 000 zł. Przyczyna pożaru nieznana.

  • Gazeta Gnieźnieńska ” Lech ” Nr. 201 z dn. 31.08.1930 roku.

20 Czerwiec 1931 roku.

Dzieci powodują pożar.

Dnia 20 Czerwca wybuchł w zagrodzie rolnika Leona Lisiaka w Mielżynie pożar, który strawił dach na stodole i oborze oraz różne narzędzia rolnicze. Poszkodowany oblicza szkodę na 10000 zł. Istnieje przypuszczenie że pożar spowodowały pozostawione bez opieki starszych dzieci.

  • Gazeta Gnieźnieńska ” Lech ” Nr. 145 z dn. 26.06.1931 roku.

19 Marca 1933 roku.

W Mielżyńskim zakładzie opiekuńczym S.S. Dominikanek popełnia samobójstwo 18-letni robotnik.

13 Czerwca 1935 roku.

Zdarzenie zaistniało przed tą datą.

W nocy z ub. środy na czwartek o godz. 23 wybuchł pożar w ratuszu w Mielżynie. Pożar powstał w sali na pierwszym piętrze. Zaalarmowana Straż Pożarna oraz domownicy pożar ugasili. Pożar powstał na skutek zbrodniczego podpalenia. Podejrzany o dokonanie tego czynu jest lokator ratusza Marian Walerczyk, który został aresztowany i osadzony w areszcie w Witkowie.

  • Gazeta gnieźnieńska ” Lech” Nr. 135 z dn. 13.06.1935 r.

29 Grudnia 1935 roku.

Poświęcenie proporca Stronnictwa Narodowego w Mielżynie.

13/14 Marca 1936 roku.

Nocne pożary w Mielżynie na rynku. Noc grozy w Mielżynie.

19 Kwietnia 1936 roku.

Strzępy z munduru hitlerowskiego.

Syn kolonisty Eimesa z Mielżyna mający lat.10 ubrał się w mundur hitlerowski i paradował w nim po Mielżynie. Widząc to młodzież polska ściągnęła niemiaszkowi mundurek i podarła go na strzępy.

Gazeta gnieźnieńska ” Lech ” Nr.92 z w/w dnia.

14 Października 1936 roku.

21 letnia podpalaczka.

W agencji gazet, składzie artykułów pisemnych Marii Rybickiej w Mielżynie wybuchł w ub. tygodniu w późnej godzinie, wieczorem pożar, który wczas zdołano stłumić. Zniszczeniu uległa tylko niewielka ilość gazet i artykułów do pisania. Podczas dochodzeń znaleziono w składzie zmaczane w nafcie papiery i szmaty, wskazujące aż nadto wyraźnie na podłoże pożaru. Jak się okazało, sprawczynią pożaru była 21 letnia Maria Rybicka.

Gazeta Gnieźnieńska ” Lech” Nr. 239 z w/w dnia.

10 Sierpnia 1938 roku.

Ogłoszenie zamieszczone w Gazecie ” Lech” w Nr.181. z d.n. 10.08.1938 r.

Szkoła Gospodarcza. SS. Dominikanek w Mielżynie pow. Gniezno. przyjmuje panienki na 1-roczne, półroczne i 3 miesięczne kursy gospodarstwa domowego, szycia, robót ręcznych i artystycznych.

12 Września 1939 roku.

Zakwaterowanie wojsk niemieckich w Mielżyńskiej szkole.
Dzieci z Mielżyna w latach 1939-1945 uczęszczały do szkoły niemieckiej w Mąkownicy.

15 Września 1939 roku.

Rozstrzelanie dwóch powstańców wielkopolskich z Witkowa – Adama Szczepańskiego i Franciszka Świerkowskiego przez hitlerowców na terenie żwirowni w Mielżynie.

1942 roku.

Mielżyńska szkoła została siedzibą organizacji ” Hitler Jugend ”